Onderdrukte boosheid bij emotionele verwaarlozing en parentificatie | Hoe kun je beter voor jezelf opkomen? Hoe kun je beter je grens aangeven? Hoe kun je beter communiceren met elkaar? Hoe kun je beter aangeven wat je wel of niet wilt? Hoe kun je minder passief reageren wanneer je eigenlijk iets niet fijn vindt? 

Onderdrukte boosheid bij emotionele verwaarlozing en parentificatie doorbreken

Wanneer je als kind emotioneel verwaarloosd of geparentificeerd bent geraakt, heb je geleerd om je aan te passen aan de wensen en behoeftes van je ouder (s) en heb je vaak ook geleerd om je boosheid in te houden en te onderdrukken.

Je boosheid vertelt je wat je niet wilt, wat je grens is, wanneer je nee wilt zeggen en geeft je aan wanneer je voor jezelf en je behoeftes dient op te komen.

Wanneer je als kind iets niet wilde of wanneer je iets wél wilde, maar er werd geen gehoor aan gegeven, dan roept dat boosheid op. Wanneer de ouder niet op een afgestemde en adequate manier om kon gaan met de boosheid of door bepaalde omstandigheden onvoldoende oog had voor jouw behoeftes, heb je geleerd om deze in te houden.

Redenen waarom ouder(s) niet adequaat konden afstemmen op je behoeftes of moeite hadden met je boosheid (je nee, je wil of je grens) is omdat ze:

  • mogelijk overbelast waren
  • in de rouw waren
  • zelf emotioneel verwaarloosd waren
  • kampten met psychische problemen of verslavingsproblematiek
  • mogelijk overbeschermend of autoritair waren in hun opvoeding.

Op het moment dat de boosheid niet geuit kan worden ontstaat er spanning of onrust. Om daar mee om te gaan heb je manieren gevonden om deze gevoelens en jezelf te reguleren. Je bent misschien gaan rebelleren, pleasen of je trok jezelf terug (van Schie, 2021). Wanneer je bent gaan pleasen en een onderwerpende rol in nam, ben je je gaan voegen naar de wens van de ander.  

Op die manier kwam je de ander tegemoet en ben je gaan zorgen voor de ander, er ontstond zo please en reddersgedrag.

Je zorgde voor de behoefte van de ander ten koste van jezelf. Dit was een manier om weer controle te krijgen, zo was er weer veiligheid en bleef je in verbinding. Wanneer de ander er positief op reageerde was het voor jou een signaal dat je het goed hebt gedaan.

Wanneer de ander vervolgens uit verbinding ging kon dat voor jou een signaal worden dat je het niet goed hebt gedaan. Je keert de boosheid dan naar jezelf. Als reactie daarop ging je weer hard werken om het goed te doen en te voldoen aan de verwachting van de ander zodat het weer veilig was.

Je moest het wel op deze manier doen omdat je afhankelijk was van de zorg van de ouder. Wanneer je je boosheid of je behoefte toonde werd je afgewezen en stond je er alleen voor als kind en dat gaf onmacht.

Om de verbinding te behouden en de zorg te krijgen die er nodig was ben je uit zelfbescherming je boosheid gaan inhouden. Zo is je afgeleerd om je gevoelens van boosheid te uiten en te reguleren.

Er ontstaat zo in het hier en nu vaak angst voor de boosheid, of het aangeven van grenzen of aangeven wat je niet prettig vindt of waar je behoefte aan hebt, omdat het vroeger onveilig was om de boosheid of je behoefte of je grens te uiten.

In het hier en nu kun je deze patronen nog steeds tegenkomen binnen je gezin van herkomst en binnen intieme relaties of binnen je werk. Het is een oud patroon dat de kop op kan steken. In het gezin van herkomst is er vaak nog steeds een loyaliteit naar de ouder en kan het lastig zijn om je grens aan te geven. Soms weet de ouder hierop in te spelen door je een schuldgevoel aan te praten wanneer je zegt dat je iets niet wilt.

Ook in intieme of andere relaties kun je moeite hebben om jezelf uit te spreken over wat je wel of niet fijn vindt, voor jezelf op te komen en je grens aan te geven.

Je kunt in een intieme relatie iemand aantrekken die met dezelfde dynamiek kampt en in oude patronen terecht komen. Je merkt misschien je oude neiging tot reddersgedrag op of je reageert je af door kritisch te reageren omdat je je grens of behoeftes niet op tijd hebt geuit. Je komt zo in de dramadriehoek terecht.

De ander kan zijn boosheid mogelijk ook lastig reguleren of uiten. Heeft misschien ook onderdrukte boosheid en trekt zich terug, rebelleert, is kritisch naar jou, vertoont ook onderwerpend/reddersgedrag of barst af en toe uit in boosheid.

Jij bent misschien extra alert geworden op de onderdrukte boosheid bij anderen en ervaart dit mogelijk al snel als onveilig. Wanneer je het niet eens bent met de ander en er wordt iets getriggerd van vroeger dan kun je oud gedrag gaan vertonen en een onderwerpende rol innemen. Je voegt je dan opnieuw naar de wensen van de ander, houd jezelf in. Er is dan onmacht.

Wanneer de ander afstand neemt kun je gaan twijfelen aan jezelf en denken dat je het niet goed hebt gedaan. Dat het jouw schuld is dat er afstand is. Je verloochent dan een deel van jezelf. Je was het in eerste instantie immers niet eens met de ander, of de ander zei of deed iets wat je niet prettig vond, maar je ontkent dat omdat je niet voor jezelf kon opkomen en daarom hield je het in en richtte je de boosheid naar jezelf, jij had het niet goed gedaan.

Dit patroon doorbreken is spannend. Er is vaak angst voor de boosheid ontstaan omdat je boosheid er toe kan leiden dat er afstand ontstaat en daarmee gevoelens van mogelijke afwijzing ontstaan en de angst dat er dan geen verbinding meer is. Dan sta je er alleen voor en vroeger betekende dit doodsangst omdat je afhankelijk was van de verbinding voor je overleving. Boosheid is dan gekoppeld aan onmacht. Je reageert daarom passief.

Om dit te doorbreken zul je door de weerstand heen moeten die hier aan gekoppeld is. Je gaat van een passieve houding naar een actieve houding. Mogelijk kom je tegen dat je eigenlijk niet zo goed weet wat je voelt of wat je behoefte is, wat je eigenlijk echt wilt. Dit kun je ontdekken door er ruimte voor te maken en goed op jezelf af te stemmen en jezelf af te vragen wat je ergens nou echt van vindt. Hoe iets in de interactie met de ander echt voelt. Mogelijk kom je ook lastige gevoelens tegen, is er onzekerheid. Je kunt met jezelf afspreken dat je bereid bent om lastige gevoelens te verdragen.

Je toont je kwetsbaar wanneer je voor jezelf opkomt. Je gaat niet de strijd aan, je toont geen passief agressief gedrag, gaat niet in de verdediging en je trekt je niet terug.

In een gezonde relatie is hier ruimte voor en wordt er gehoor aan gegeven. In een ongezonde relatie zal er mogelijk zoals vroeger op gereageerd worden. Je kunt er dan voor kiezen er samen aan te werken of wanneer de ander dat niet kan of niet wil kun je overwegen oh het verbreken van de relatie nodig is.

Je hebt de keuze om uit de dramadriehoek te stappen. Je werkt dan toe naar een veilige en gelijkwaardige relatie waar er ruimte is voor elkaars gevoelens en behoeftes, voor open communicatie, waar geven en nemen en afstand en nabijheid in balans is en waar verbinding mogelijk is.

Je kunt gaan zoeken naar ruimte voor jezelf binnen oude dynamieken. Je gaat dan bewust ruimte maken voor jezelf en staat stil bij wat je gevoelens en behoeftes zijn. Je komt op voor wat je wel en wat je niet wilt. Je hebt jezelf dan te steunen omdat het eng en spannend is. Tegelijk zul je al je oude overlevingsmechanismes moeten inhouden. Het is dus pas op de plaats maken. Op je handen gaan zitten.

Je gaat je neiging om reddersgedrag te vertonen inhouden, je gaat je niet voegen naar de behoefte van de ander, je gaat ook niet rebelleren. Je gaat je niet terugtrekken, niet kritisch worden, je gaat je niet afreageren en ook niet op iets of iemand anders. Je gaat niet vanuit boosheid reageren, je komt niet in de strijd terecht. Al deze neigingen ga je inhouden.

Je gaat pas op de plaats maken en niets doen. Niets doen is het moeilijkste. De spanning en onrust die dit oproept heb je dan te verdragen en uit te zitten. Wanneer je in je ouderlijk gezin jezelf uitspreekt of je grens aangeeft heb je mogelijk schuldgevoel te verdagen.

Je blijft zo in verbinding met jezelf, erkent jezelf en staat er niet langer alleen voor. Wanneer je jezelf verloochent laat je immers jezelf in de steek en herhaal je dynamiek van vroeger.

Het kan fijn zijn om dit te delen met mensen om je heen die je tot steun kunnen zijn. Het is een lastig proces. Je blijft bij jezelf, je spreekt je uit, je gaat benoemen wat je wel of niet fijn vindt en gaat benoemen wat je wel of niet wilt.

Je laat je ja en je nee horen. Op deze wijze kan er nieuw gedrag ontstaan en ontwikkelen zich vanzelf nieuwe patronen.

Hoe blijf je bij jezelf en hoe kom je voor jezelf op?

Een handige manier om voor jezelf op te komen is bijvoorbeeld door het model van Geweldloze communicatie te gebruiken. Hierin beschrijf je eerst de situatie heel objectief en feitelijk zoals het was en sta je daarna stil bij hoe je je daarbij voelde. Vervolgens sta je stil bij wat je behoefte was op dat moment en wat je nodig had gehad van de ander. Vervolgens kun je dit uitspreken naar de ander. Zo houd je het heel erg bij jezelf en de ander kan op je verzoek met ja of nee reageren.

Dus:

  • Je beschrijft de situatie feitelijk en objectief zonder oordeel
  • Je beschrijft hoe je je daarbij voelde (bijvoorbeeld boos, bang, verdrietig, walging, schuldig of beschaamd)
  • Je gaat na waar je behoefte aan had
  • Je vraagt aan de ander wat je nodig hebt in het vervolg en of diegene dat wil of er voor open staat

Je gaat zo van de dramadriehoek naar de winnaarsdriehoek waar je verantwoordelijkheid neemt voor je kwetsbaarheid vanuit je volwassen positie. Waar je assertief reageert in plaats van agressief of subassertief. Je steunt een ander op een gelijkwaardige en wederkerige manier, maar gaat de ander niet redden.

Geraadpleegde literatuur

Rosenberg, M. (2011). Geweldloze communicatie. Ontwapenend, doeltreffend en verbindend. Lemniscaat

Schie, L. van (2021). Langs de weg van het hart. Samsara

Scroll naar boven