Emotionele verwaarlozing
Emotionele Verwaarlozing | Wat is emotionele verwaarlozing? Hoe herken je emotionele verwaarlozing? Test emotionele verwaarlozing. Wat is de impact van emotionele verwaarlozing? En hoe kun je herstellen van emotionele verwaarlozing?
Wat is emotionele verwaarlozing?
Emotionele verwaarlozing wordt ook wel affectieve verwaarlozing genoemd en is een van de meest voorkomende vormen van kindermishandeling. Het komt in lichte of zwaardere mate voor en er is maar weinig onderzoek naar gedaan. Bij emotionele verwaarlozing gaat het over dat wat er niet is gebeurd, over dat wat werd nagelaten.
Vaak wordt het niet herkend en mensen komen er meestal pas op latere leeftijd achter. Je ouders bedoelden het goed, ze deden hun best en je jeugd kan als gelukkig worden ervaren, er ontbrak vaak aan niets.
Emotionele verwaarlozing kan worden gezien als onopzettelijke verwaarlozing. Je ouders zijn zich niet bewust geweest van wat goed ouderschap is en zijn zelf vaak ook emotioneel verwaarloosd. Grote kans dat ook hun ouders op emotioneel vlak verwaarloosd zijn.
Wat er níet gebeurde was dat er geen ruimte was voor je emotionele- en ontwikkelingsbehoeftes. Er werd niet of weinig afgestemd op je gevoelens en er was weinig genegenheid of emotionele steun. De ontwikkeling van een gezond zelfgevoel kan daardoor belemmerd zijn en je kunt afgesneden zijn geraakt van je gevoelens en behoeftes.
In de volwassenheid is er vaak sprake van een chronisch gebrek aan zelfcompassie. Emotioneel verwaarloosde mensen zijn namelijk mensen die zichzelf vaak als het probleem zien en zien niet dat hun ouders tekort geschoten zijn.
Emotionele verwaarlozing verschilt van emotioneel misbruik of van emotionele mishandeling. Daar wordt iets gedaan of misschien ook wel nagelaten, maar met de wetenschap dat iets emotionele pijn gaat doen. Voorbeelden hiervan zijn: hatelijke blikken geven, bekritiseren, vernederen, uitschelden, het kind belachelijk maken en de schuld geven, wel of niet in het bijzijn van anderen.
In het boek van Young en Klosko valt op te maken dat er drie vormen van emotionele verwaarlozing zijn;
- Gebrek aan koestering
- Gebrek aan begrip
- Gebrek aan veiligheid
Veiligheid heeft te maken met steun, richting en leiding krijgen. Konden je ouders zich om je bekommeren, konden ze je veiligheid bieden, kon je advies aan hen vragen, konden ze je toevluchtsoord zijn bij problemen.
Hoe herken je emotionele verwaarlozing?
Emotionele verwaarlozing ligt vaak bedekt onder angst, rouw, depressie, stress en burn-out, verslavingsgedrag, eenzaamheid en het gevoel er niet bij te horen. Ook kan het samenhangen met een lage eigenwaarde, perfectionisme, zelfkritiek, schaamte, onzekerheid en weinig zelfvertrouwen hebben. Of misschien is er contra-afhankelijkheid (de neiging hebben om niemand nodig te hebben) of alexithymie (moeite hebben om te weten en omschrijven wat je voelt).
Wanneer je emotioneel verwaarloosd bent voel je je vaak niet gewaardeerd of gezien, kun je de overtuiging hebben er niet toe te doen of heb je het idee dat ‘er vast iets mis met mij is’. Je herkent mogelijk een gevoel van anders zijn en van tekortschieten. Je geeft jezelf vaak de schuld van dingen en kunt moeite hebben met intieme relaties (verlatingsangst en bindingangst).
Als kind heb je steun gemist en ontving je te weinig moederzorg. Daardoor heb je deze steun van buiten niet kunnen verinnerlijken en zodoende is er minder innerlijke steun ontstaan. Dit kan zich uiten in minder zelfverzekerd zijn en een lage eigenwaarde hebben. Daardoor kun je bijvoorbeeld ook contra-onafhankelijkheid hebben ontwikkeld en moeite hebben om hulp te vragen.
Omdat je afgesneden bent geraakt van je gevoelens en behoeftes ga je daardoor regelmatig over je grenzen heen omdat je die niet goed kunt voelen of ze niet voldoende serieus neemt.
Jonice Webb heeft een vragenlijst ontwikkeld die je hieronder kunt vinden en invullen. Het kan je misschien helpen om te bepalen of er mogelijk sprake is van emotionele verwaarlozing.
Zoals eerder benoemd bedoelden ouders het vaak goed, maar konden ze de juiste steun niet bieden. Er zijn veel manieren waarop je op emotioneel gebied tekort kunt zijn gekomen.
- je ouders waren emotioneel onvolwassen
- je had een autoritaire of narcistische ouder
- je ouders waren te toegeeflijk
- je ouders hadden psychische klachten zoals een depressie (KOPP problematiek)
- een van je ouders was verslaafd (KOV problematiek) of werkverslaafd
- de ouder was rouwend (gescheiden of met een overleden kind of partner)
- je ouders waren sterk op perfectie/prestatie gericht.
- je ouder was goedbedoelend, maar zelf emotioneel verwaarloosd
- of misschien kreeg je als kind een ouderrol toebedeeld, ook wel parentificatie genoemd.
Bij parentificatie is er eveneens geen aandacht geweest voor je eigen behoeftes, werd je niet voldoende gezien en gesteund en kan de emotionele ontwikkeling verstoord zijn geraakt. Parentificatie betekent dat je niet op je plek stond binnen het gezin, er was sprake van rolomkering. Je droeg verantwoordelijkheden op praktisch of emotioneel vlak die niet pasten bij de leeftijd. Lees hier verder over parentificatie
Wat is de impact van emotionele verwaarlozing?
Emotionele verwaarlozing komt naar voren als een vorm van een ingrijpende ervaring in de Adverse Childhood Experiences (ACE) studie. Deze studie is in de jaren negentig in de Verenigde Staten uitgevoerd onder 17.000 mensen. De studie bracht in kaart wat de samenhang is tussen het meemaken van ingrijpende ervaringen in de jeugd (ook wel omschreven als jeugdtrauma) en welzijn en gezondheid op latere leeftijd.
Er is bewijs dat het meemaken van ingrijpende jeugdervaringen van invloed is op het biologische, psychologische en het sociale vlak. Naast emotionele verwaarlozing (ook wel ACE genoemd) werden ook andere vormen van ACE’s benoemd zoals bijvoorbeeld mishandeling en misbruik.
Het gevolg van het meemaken van ACE’s is dat het stressvol en overweldigend is voor het kind dat hiermee te maken heeft en het kan een rol spelen in de ontwikkeling van (psychische) aandoeningen.
Blootstelling aan chronische stress en zeer hoge stress kan de normale stressrespons namelijk doen ontregelen waardoor er een verhoogde gevoeligheid kan ontstaan voor stress en de reactie op stress. Verhoogde stress of chronische stress kan leiden tot het ontwikkelen van (psychische) aandoeningen.
Emotionele verwaarlozing in de jeugd kan verder leiden tot een angstige hechtingsstijl, angst of andere mentale problemen zoals depressies of alcoholproblemen en kan weer worden doorgegeven aan de volgende generatie.
Hoe kun je herstellen van emotionele verwaarlozing?
Er is maar weinig onderzoek gedaan naar welke behandeling werkt bij emotionele verwaarlozing. Jonice Webb heeft in haar boek Ongekende gevoelens een aantal zeer nuttige handvatten beschreven over wat kan helpen om te herstellen van emotionele verwaarlozing. Jonice Webb werkt als klinisch psycholoog en heeft een aantal boeken over dit onderwerp geschreven.
Webb beschrijft ook dat je op jezelf kunt afstemmen door op jezelf te reflecteren. Je kunt jezelf vragen hoe je je voelt, wat je wilt, wat er aan de hand is en waarom je iets deed. Des te zorgvuldiger je naar jezelf leert te luisteren des te nauwkeuriger kun je op jezelf afstemmen en jezelf daardoor beter horen, begrijpen en serieus nemen. Zodoende kun je meer uit je hoofd en in je lijf komen en brokkelt de muur die tussen jou en je emoties stond langzaam af beschrijft ze verder.
Hieronder volgen een aantal andere suggesties die je mogelijk kunnen helpen bij het herstellen van emotionele verwaarlozing.
Je kunt bijvoorbeeld lichaamsgerichte werkvormen kiezen om meer uit je hoofd te komen. Focusing is een mooie manier om weer (of meer) in verbinding te komen met je lichaam en je gevoelens. Bij focusing leer je af te stemmen op je binnenwereld en leer je emoties te reguleren en woorden te vinden voor je gevoelens. Lees in mijn blog meer over focusing.
Mindfulness kan helpen omdat je door te mediteren, je innerlijke wereld ervaart op een niet oordelende wijze. Door middel van cognitieve gedragstherapie (CGT) kun je leren om belemmerende overtuigingen los te laten en andere meer helpende of realistische overtuigingen te laten ontkiemen en groeien.
Acceptance and Commitment Therapie (ACT) is een vorm van cognitieve gedragstherapie (CGT). Deze methodiek kan onder andere helpen om je niet helpende gedachten los te laten en om bij lastige gevoelens te blijven. Ook kan het helpen om meer bij jezelf en je waarden te blijven. Niet helpende automatismen of oude patronen kunnen zo worden losgelaten.
Inquiry Based Stress Reduction (IBSR), de psychotherapeutische vorm van The Work van Byron Katie, is ook een vorm van CGT. Deze werkvorm kan je helpen om ruimte te maken voor andere (meer helpende) interpretaties bij stressvolle situaties. Het helpt om de lading van situaties die stress geven te verminderen.
Het zelfhulpboek van Manja de Neef kan helpen om een positiever zelfbeeld op te bouwen. Het zorgt ervoor dat het beeld dat je van jezelf hebt wordt aangepast. Je kunt daardoor op een vriendelijker en meer realistische manier naar jezelf kijken.
Imaginaire Rescripting kan eveneens helpen bij het verwerken van nare gebeurtenissen of bij gebeurtenissen waardoor je een nare overtuiging over jezelf bent gaan geloven. Een voorbeeld van zo’n overtuiging kan zijn dat je gelooft dat je niet de moeite waard bent.
Emotional Freedom Techniques (EFT/Tapping) kan ook helpen bij o.a. negatieve kernovertuigingen, overspoelende emoties of bij trauma. Het zorgt ervoor dat de lading van emoties of geloofwaardigheid van overtuigingen afnemen.
Je kunt Compassion Focused Therapy volgen om meer compassie voor jezelf te ontwikkelen. Het helpt je om vriendelijk voor jezelf te zijn en jezelf te steunen en troosten wanneer je het moeilijk hebt. Tegelijk helpt het zelfkritiek en schaamte te verminderen.
Geweldloze Communicatie kan je helpen om meer stil te staan bij wat je gevoelens en behoeftes zijn bij een situatie. Tevens leer je hoe je deze vervolgens kunt communiceren naar de buitenwereld. Het helpt ook om je grenzen en je mening aan te geven en nee te zeggen op een verbindende manier.
De polyvagaaltheorie geeft inzicht in de veranderingen in je autonome zenuwstelsel veroorzaakt door traumatische ervaringen. Deze theorie biedt handvatten bij het reguleren en kalmeren van je zenuwstelstel.
Hieronder vind je een filmpje van acht minuten waarin duidelijk wordt gemaakt wat de invloed is van ACE’s op je zenuwstelstel aan de hand van de polyvagaaltheorie.
In mijn praktijk bied ik een aantal van de hierboven genoemde werkvormen aan die je mogelijk kunnen helpen bij het herstellen van emotionele verwaarlozing. Mocht je benieuwd zijn welke, kijk dan eens bij het kopje aanbod.
Hier is nog een artikel te vinden van de site GGZnieuws dat gaat over de relatie tussen depressie, sociale angst en emotionele verwaarlozing
Geraadpleegde literatuur
Cori, J.L. (2022). De emotioneel afwezige moeder, herkennen en helen van emotionele verwaarlozing in de kindertijd. AnkhHermes
Dana, D. (2020). De Polyvagaaltheorie in therapie, het ritme van regulatie. Uitgeverij Mens!
De Vries, P., & van Houwelingen, S. (2018). De late gevolgen van emotionele mishandeling en verwaarlozingMovisie. www.movisie.nl Geraadpleegd op 14 juli 2024. https://www.movisie.nl/artikel/late-gevolgen-emotionele-mishandeling-verwaarlozing
Kamphuis, M. (2022). Te vroeg volwassen, over parentificatie. Boom
Kinet, M. (2018). Parentificatie, als het kind te snel ouder wordt. Garant
Marsman, A. (2021). Beyond dis-ease and dis-order, een verkenning van de langdurige impact van ingrijpende jeugdervaringen in relatie tot mentale gezondheid. Ridderprint
Webb, J. (2020). Ongekende gevoelens, over emotionele bagage en de invloed daarvan op (volwassen) kinderen. AnkhHermes
Ylitervo L, Veijola J, Halt A-H (2023). Emotional neglect and parents’ adverse childhood events. European Psychiatry, 66(1), e47, 1–6 https://doi.org/10.1192/j.eu rpsy.2023.2420
Young, J., & Klosko, J. (2002). Leven in je leven, leer de valkuilen in je leven herkennen. Swets en Zeitlinger